قنادی و آشپزیصفرا بر قوی خانگی
📅 بروزرسانی: مهر ۱۴۰۵
🔬 طب سنتی + پژوهش‌های خارجی
پاسخ کوتاه
صفرا بر قوی خانگی یعنی نوشیدنی یا خوراکی ساده‌ای که طب سنتی برای کم کردن گرمی و خشکی بدن پیشنهاد می‌کند. سکنجبین با خیار، عرق کاسنی و شاه‌تره، شربت آلو بخارا و تمر هندی و دم‌کرده‌ی عناب از رایج‌ترین آن‌ها هستند. بهتر است این‌ها را دو تا سه هفته بخورید و بعد مدتی کنار بگذارید. اگر چشم یا پوستتان زرد شده، زیر دنده‌ی راستتان درد شدید دارد یا مدام استفراغ می‌کنید، اول پیش پزشک بروید.
🔥 وقتی بدن «داغ» می‌کند
صفرا بر قوی خانگی را معمولاً کسانی جستجو می‌کنند که صبح‌ها دهانشان تلخ است، زود عصبانی می‌شوند و شب‌ها از گرما خوابشان نمی‌برد. طب سنتی ایران به این حالت «غلبه‌ی صفرا» می‌گوید، یعنی بدن گرم‌تر و خشک‌تر از حالت عادی شده است. در عطاری خیلی‌ها با همین نشانه‌ها سراغ داروی گران می‌آیند، اما معمولاً چند نوشیدنی ساده و کمی تغییر در غذا برای شروع کافی است.
🤔 دو معنی برای یک کلمه
مردم کلمه‌ی صفرا را به دو معنی به کار می‌برند. یکی مایع زردی است که کبد می‌سازد و کیسه صفرا نگهش می‌دارد. دیگری «خلط صفرا» است که در طب سنتی بیشتر به حال و هوای بدن اشاره دارد. خیلی‌ها این دو را یکی می‌دانند و مثلاً برای درد سنگ کیسه صفرا سکنجبین می‌خورند. در این مقاله این دو را از هم جدا می‌کنیم تا بدانید درمان خانگی کجا کمک می‌کند.
📖 در این مقاله چه می‌خوانید
طرز تهیه‌ی چهار نوشیدنی صفرا بر با مقدار و زمان خوردن، فهرست غذاهای مناسب، یک تست دو دقیقه‌ای و برنامه‌ی هفت‌روزه، جدول مقایسه و خلاصه‌ی پژوهش‌های خارجی درباره‌ی سکنجبین، کاسنی و شاه‌تره.
ما این مطلب را با کمک کتاب‌های طب سنتی ایران، مقاله‌های مجله‌های علمی و گزارش آژانس دارویی اروپا نوشته‌ایم. قصدمان معرفی راه‌های ساده و کم‌خطر است و درمان قطعی وعده نمی‌دهیم.
قبل از شروع، این چند نشانه را جدی بگیرید
همیشه مشکل از غلبه صفرا نیست
کِی باید پیش پزشک بروید؟
اگر سفیدی چشم یا پوستتان زرد شده، ادرارتان رنگ چای است، بالای شکم یا زیر دنده‌ی راست (به‌خصوص بعد از غذای چرب) درد شدید دارید یا تب و استفراغ پشت‌سرهم دارید، صبر نکنید. این‌ها ممکن است نشانه‌ی سنگ کیسه صفرا، التهاب کبد یا بسته شدن مجرای صفرا باشند و فقط معاینه و سونوگرافی جوابشان را می‌دهد.
چه کسانی باید اول مشورت کنند؟
خانم‌های باردار و شیرده، کسانی که دیابت، زخم معده، ریفلاکس (برگشت اسید معده به گلو) یا فشار خون پایین دارند و هر کسی که داروی همیشگی می‌خورد، قبل از خوردن منظم این ترکیب‌ها با پزشک یا متخصص طب ایرانی حرف بزنند.
🌡️ صفرا چیست و از کجا بفهمیم زیاد شده؟
🇮🇷 از نگاه طب سنتی ایران
طب سنتی بدن را دارای چهار «خلط» (مایع اصلی بدن) می‌داند: خون، بلغم، صفرا و سودا. صفرا طبع گرم و خشک دارد و به اندازه‌ی کافی، به هضم غذا کمک می‌کند. دردسر از جایی شروع می‌شود که مقدارش زیاد شود. حکیمان قدیم دلیل‌های رایج آن را غذای تند و شیرین، سرخ‌کردنی، گرمای تابستان، کم‌خوابی، گرسنگی طولانی و عصبانیت همیشگی می‌دانستند.
🔬 از نگاه پزشکی امروز
پزشکی امروز صفرا را مایعی می‌داند که کبد آن را می‌سازد و کیسه صفرا تا موقع غذا خوردن نگهش می‌دارد. صفرا وقتی به روده می‌رسد، چربی غذا را ریز می‌کند تا بدن راحت‌تر جذبش کند. پژوهشگران طب یونانی در هند این مایع را بخشی از همان «خلط صفرا»ی قدیمی می‌دانند، اما این دو دقیقاً یکی نیستند. برای همین هیچ آزمایش خونی غلبه‌ی صفرا را به معنای طب سنتی نشان نمی‌دهد.
📋 نشانه‌های رایج غلبه صفرا
- تلخی دهان، به‌خصوص صبح‌ها
- تشنگی زیاد و هوس نوشیدنی خنک
- گرمازدگی حتی در هوای معمولی
- بدخوابی و زودرنجی
- جوش‌های قرمز و دردناک روی صورت
- سردرد یا حالت تهوع وقتی غذا دیر می‌شود
- ادرار پررنگ و یبوست
یکی دو مورد از این نشانه‌ها به‌تنهایی چیز خاصی را ثابت نمی‌کند. طب سنتی وقتی از غلبه‌ی صفرا حرف می‌زند که چند نشانه با هم و برای مدتی تکرار شوند.
📝 تست دو دقیقه‌ای: صفرای شما چقدر بالاست؟
این تست را از روی نشانه‌هایی که کتاب‌های طب سنتی برای صفراوی‌ها نوشته‌اند ساخته‌ایم. برای هر جمله‌ای که درباره‌ی دو هفته‌ی اخیرتان درست است، یک امتیاز بدهید. این تست فقط برای شناخت بهتر خودتان است و جای تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.
✍️ هر مورد درست = ۱ امتیاز
- بیشتر صبح‌ها دهانم تلخ است.
- از بقیه‌ی خانواده زودتر گرمم می‌شود.
- اگر یک وعده غذا دیر شود، سرم درد می‌گیرد یا حالم بد می‌شود.
- زود از کوره در می‌روم.
- دیر خوابم می‌برد یا شب چند بار بیدار می‌شوم.
- بعد از غذای تند یا شیرینی زیاد، جوش می‌زنم.
- ادرارم پررنگ است و مزاجم خشک کار می‌کند.
- با نوشیدنی ترش و خنک حالم بهتر می‌شود.
کم: احتمالاً صفرا بر لازم ندارید. غذای متعادل و خواب کافی را ادامه دهید.
متوسط: سکنجبین یا دم‌کرده‌ی عناب همراه با تغییر غذا معمولاً برای شروع کافی است.
زیاد: برنامه‌ی هفت‌روزه‌ی پایین را امتحان کنید و اگر بعد از دو هفته تغییری ندیدید، با متخصص طب ایرانی یا پزشک مشورت کنید.
🥤 سکنجبین خانگی؛ ساده‌ترین صفرا بر قوی
سکنجبین یا سرکه‌انگبین از قدیمی‌ترین صفرابرهای ایرانی است و ابن‌سینا در کتاب قانون از آن نام برده است. اسمش از «سرکه» و «انگبین» (عسل) آمده. اگر گرم‌مزاج هستید، سرکه‌ی آن را کمی بیشتر کنید.
🧾 مواد لازم
- شکر: ۲ لیوان (یا عسل طبیعی: ۱ و نیم لیوان)
- آب: ۱ لیوان
- سرکه‌ی انگور یا سرکه‌ی سفید طبیعی: نصف لیوان (برای صفراوی‌ها تا سه‌چهارم لیوان)
- نعناع تازه: ۴ تا ۵ شاخه
حل کردن شکر: شکر و آب را روی شعله‌ی کم هم بزنید تا شکر کاملاً آب شود.
اضافه کردن سرکه: وقتی جوش آمد، سرکه را بریزید و بگذارید ۱۵ تا ۲۰ دقیقه آرام بجوشد تا کمی غلیظ شود. اگر عسل می‌زنید، آن را بعد از سرکه بریزید، فقط چند دقیقه بجوشانید و کفش را بگیرید.
عطر نعناع: زیر قابلمه را خاموش کنید، نعناع را داخل شربت بیندازید و درش را ببندید. وقتی سرد شد، نعناع را بردارید و شربت را در شیشه‌ی تمیز توی یخچال بگذارید.
طرز خوردن: ۲ قاشق غذاخوری شربت را با یک لیوان آب خنک (نه یخ‌زده) و کمی خیار رنده‌شده بخورید. روزی یک تا دو لیوان بین وعده‌ها کافی است.
🌿 عرق کاسنی و شاه‌تره؛ ترکیب آشنای عطاری‌ها
اگر به عطاری بروید و بگویید صفرا دارید، احتمالاً اول عرق کاسنی و شاه‌تره را پیشنهاد می‌کنند. طب سنتی کاسنی را سرد می‌داند و بیشتر برای کبد سفارش می‌کند. شاه‌تره را هم بیشتر برای پاکی خون و جوش‌های پوستی می‌خورند.
🧾 مواد لازم (برای یک بار)
- عرق کاسنی: نصف لیوان (حدود ۱۰۰ سی‌سی)
- عرق شاه‌تره: یک‌چهارم لیوان (حدود ۵۰ سی‌سی)
- آب خنک: به اندازه‌ی دلخواه
- سکنجبین: ۱ قاشق غذاخوری (اختیاری، برای خوش‌طعم شدن)
نسبت رایج: دو قسمت عرق کاسنی را با یک قسمت عرق شاه‌تره قاطی کنید.
زمان خوردن: صبح ناشتا یا نیم ساعت قبل از ناهار.
مدت: دو تا سه هفته بخورید و بعد یک هفته استراحت بدهید.
اگر به شما نساخت: اگر بعد از چند روز احساس ضعف، دل‌پیچه یا سردی کردید، مقدار را نصف کنید. سردمزاج‌ها بهتر است کمی عسل یا عرق نعناع هم کنارش بخورند.
🍑 شربت آلو بخارا و تمر هندی؛ برای وقتی که یبوست هم دارید
این شربت برای کسانی است که علاوه بر نشانه‌های صفرا، یبوست هم دارند. آلو بخارا و تمر هندی هر دو کمی ملین (روان‌کننده‌ی روده) هستند و طب سنتی از آن‌ها برای بیرون راندن صفرا از راه روده استفاده می‌کند.
🧾 مواد لازم
- آلو بخارای خشک: ۶ تا ۸ دانه
- تمر هندی بی‌هسته: ۱ قاشق غذاخوری
- آب: ۱ لیوان
- کمی عسل یا شکر: اختیاری
خیس کردن: شب آلو و تمر هندی را در یک لیوان آب بخیسانید.
صاف کردن: صبح میوه‌ها را با قاشق کمی له کنید و آبش را صاف کنید.
طرز خوردن: ناشتا بنوشید و آلوها را هم بخورید. سه تا چهار روز در هفته کافی است و اگر اسهال شدید، کنارش بگذارید.
🔴 دم‌کرده‌ی عناب؛ ملایم و خوش‌طعم
طب سنتی عناب را معتدل (نه سرد و نه گرم) می‌داند و از آن برای آرام کردن تندی خون و صفرا و کمتر شدن جوش‌های پوست استفاده می‌کند. چون شیرین است، سالمندان و کسانی که سرکه را دوست ندارند هم راحت‌تر می‌خورندش.
🧾 مواد لازم
- عناب: ۱۰ تا ۱۵ دانه
- آب: ۲ لیوان
- چند قطره گلاب: اختیاری
آماده کردن: عناب‌ها را بشویید و روی هر کدام با چاقو یک خط کوچک بیندازید.
جوشاندن: ۱۰ دقیقه روی شعله‌ی کم بجوشانید و ۱۰ دقیقه بگذارید دم بکشد.
طرز خوردن: روزی یک تا دو فنجان بین وعده‌ها بنوشید و عناب‌های پخته را هم بخورید. برای بچه‌ها اول با پزشک کودک مشورت کنید.
🥗 سفره‌ی صفرا بر؛ چه بخوریم و از چه کم کنیم؟
نوشیدنی‌ها کمک می‌کنند، اما اگر غذای روزانه همان غذای تند و چرب قبلی باشد، صفرا دوباره بالا می‌رود. این فهرست از توصیه‌های رایج طب سنتی برای گرم‌مزاج‌ها است.
🥒 بیشتر بخورید
- کاهو با سکنجبین
- ماست و خیار
- خورش یا آش کدو
- سوپ جو
- آبغوره‌ی رقیق و زرشک در غذا
- انار ملس و هندوانه به اندازه
🌶️ کمتر بخورید
- فلفل و ادویه‌ی تند
- سرخ‌کردنی و فست‌فود
- شیرینی، شکلات و خرمای زیاد
- قهوه‌ی پشت‌سرهم
- گردو و بادام‌زمینی زیاد
- گرسنگی طولانی و نخوردن صبحانه
🗓️ برنامه‌ی هفت‌روزه‌ی صفرا بر برای شروع
خیلی‌ها نمی‌دانند این همه نوشیدنی را کِی و چطور کنار هم بخورند. این برنامه را برای کسانی چیده‌ایم که در تست بالا امتیاز متوسط یا زیاد گرفته‌اند. اگر وسط کار احساس سردی یا ضعف کردید، نوشیدنی صبح را حذف کنید.
| روز | صبح ناشتا | بین وعده‌ها | سفره |
|---|---|---|---|
| روز ۱ و ۲ | یک لیوان آب ولرم | یک لیوان سکنجبین با خیار | حذف فلفل و سرخ‌کردنی |
| روز ۳ و ۴ | عرق کاسنی و شاه‌تره | یک فنجان دم‌کرده‌ی عناب | سوپ جو یا آش کدو |
| روز ۵ | شربت آلو و تمر هندی (اگر یبوست دارید) | یک لیوان سکنجبین | کاهو با سکنجبین کنار شام |
| روز ۶ و ۷ | عرق کاسنی و شاه‌تره | یک فنجان دم‌کرده‌ی عناب | ماست و خیار، خواب قبل از نیمه‌شب |
آخر هفته دوباره تست را بزنید. اگر امتیازتان پایین آمده، می‌توانید یک هفته‌ی دیگر ادامه دهید و بعد استراحت کنید.
🥊 سکنجبین یا عرق کاسنی و شاه‌تره؟
این دو، پرطرفدارترین صفرابرهای خانگی هستند. عددهای داخل حلقه‌ها نتیجه‌ی پژوهش علمی نیستند؛ امتیازی است که ما بر اساس راحتی تهیه، طعم و احتمال عوارض برای خوردن روزانه داده‌ایم.
خوردن روزانه
🥤 سکنجبین
خوش‌طعم و ارزان است و می‌تواند جای نوشابه را بگیرد. ولی قندش زیاد است و برای دیابتی‌ها مناسب نیست. سرکه‌اش هم ممکن است معده‌ی حساس را بسوزاند.
خوردن روزانه
🌿 کاسنی و شاه‌تره
قند ندارد و طب سنتی آن را خنک‌کننده‌تر می‌داند. اما ممکن است سردمزاج‌ها را ضعیف و نفخ‌دار کند، پس بهتر است دوره‌ای و کوتاه بخورید.
📊 کدام صفرا بر به کار شما می‌آید؟
| روش | زمان خوردن | مقدار رایج | بیشتر به درد چه کسی می‌خورد | احتیاط |
|---|---|---|---|---|
| سکنجبین با خیار | بین وعده‌ها | ۱ تا ۲ لیوان در روز | تشنگی، گرمای تابستان | دیابت، زخم معده |
| کاسنی و شاه‌تره | صبح ناشتا | ۱۵۰ سی‌سی، ۲ تا ۳ هفته | جوش پوستی، گرمی کبد | سنگ صفرا، بارداری، سردمزاجی |
| آلو بخارا و تمر هندی | صبح ناشتا | ۱ لیوان، ۳ تا ۴ روز در هفته | صفرا همراه با یبوست | اسهال، روده‌ی حساس |
| دم‌کرده‌ی عناب | بین وعده‌ها | ۱ تا ۲ فنجان در روز | جوش‌های پوستی، سالمندان | زیاده‌روی ممکن است نفخ بیاورد |
| کاهو و سکنجبین | کنار ناهار یا شام | یک بشقاب کوچک | بدخوابی، گرمی بدن | کاهو را خوب بشویید |
🌍 پژوهش‌های خارجی درباره‌ی صفرابرهای خانگی چه می‌گویند؟
🍯 سکنجبین زیر ذره‌بین پژوهشگران
پژوهشگرانی از دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران و شیراز سال ۲۰۲۳ در مجله‌ی Heliyon بیست مطالعه درباره‌ی سکنجبین را کنار هم بررسی کردند. دوازده‌تای این مطالعه‌ها کارآزمایی بالینی (آزمایش روی انسان با گروه مقایسه) بودند. بیشترین نتیجه‌ای که دیدند، اثر خوب روی قلب و عروق و خاصیت آنتی‌اکسیدانی (محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب) و ضدالتهابی بود. خودشان گفته‌اند برای نتیجه‌ی قطعی، مطالعه‌های بزرگ‌تر و طولانی‌تر لازم است.
🌿 کاسنی و آنزیم‌های کبد
یک متاآنالیز (جمع‌بندی آماری چند مطالعه با هم) در سال ۲۰۲۳ در مجله‌ی Clinical Nutrition ESPEN، آزمایش‌های انسانی روی بیماران کبد چرب را بررسی کرد. در این بیماران، کاسنی دو آنزیم کبدی AST و ALT (عددهایی در آزمایش خون که بالا رفتنشان نشانه‌ی آسیب کبد است) را پایین آورد. اما روی چربی خون و آنزیم‌های دیگر اثر روشنی نداشت. پژوهشگران نتیجه گرفتند که کاسنی احتمالاً از کبد محافظت می‌کند.
⚠️ شاه‌تره از نگاه آژانس دارویی اروپا
آژانس دارویی اروپا در گزارش رسمی سال ۲۰۲۳، شاه‌تره را گیاهی می‌داند که مردم از قدیم برای ناراحتی‌های گوارشی و صفراوی می‌خوردند. همین گزارش می‌گوید کسانی که بیماری کبد، سنگ کیسه صفرا یا مشکل دیگری در مجاری صفرا دارند، نباید آن را بخورند و بی‌خطر بودنش در بارداری و شیردهی هم ثابت نشده است.
🔍 این پژوهش‌ها چه چیزی را ثابت نمی‌کنند؟
انجمن علمی گیاه‌درمانی اروپا (ESCOP) هم به چند مطالعه‌ی شاه‌تره روی بیماران صفراوی و اثر آن بر ترشح صفرا در حیوانات اشاره کرده است. با این حال بیشتر این پژوهش‌ها کوچک‌اند و هیچ‌کدام «غلبه‌ی صفرا» را به معنای طب سنتی اندازه نگرفته‌اند. پس این گیاهان را کمک‌دست یک زندگی سالم بدانید، نه جانشین درمان پزشکی.
🔑 پنج نکته برای اینکه صفرا بر خانگی بهتر جواب بدهد
خنک بخورید، نه یخ‌زده: طب سنتی می‌گوید نوشیدنی خیلی سرد روی معده‌ی خالی، هضم را ضعیف می‌کند.
دوره‌ای بخورید: بعد از دو تا سه هفته استراحت بدهید تا به گفته‌ی طب سنتی، بدن بیش از حد سرد نشود.
سراغ علت بروید: خواب کافی، غذای کمتر تند و جا نینداختن وعده‌ها به اندازه‌ی خود شربت‌ها اهمیت دارند.
مواد خوب بخرید: عرق خوب بوی طبیعی گیاه را می‌دهد و بوی تند و عطری ندارد. سرکه‌ی طبیعی هم معمولاً کمی کدر است و ته‌نشین دارد.
طبع خودتان را بشناسید: اگر معده‌تان سرد است ولی کبدتان گرم، صفرا بر را با کمی عسل یا نعناع بخورید.
⚖️ خواص و عوارض صفرابرهای خانگی
✅ خواص
- کمتر شدن تشنگی و احساس گرما
- کمک به آرام شدن جوش‌های پوستی
- کمک به یبوست (آلو بخارا و تمر هندی)
- جایگزین سالم‌تر نوشابه در تابستان
⚠️ عوارض
- قند زیاد سکنجبین برای دیابتی‌ها
- سوزش معده و ضعیف شدن مینای دندان با سرکه‌ی زیاد
- ضعف و نفخ در سردمزاج‌ها با کاسنی زیاد
- ممنوعیت شاه‌تره در سنگ صفرا و بیماری کبد
🔎 چیزهایی که همه درباره‌ی صفرا بر می‌پرسند
⚡ صفرا بر فوری وجود دارد؟
وقتی بعد از گرسنگی یا غذای چرب دهانتان تلخ می‌شود و حالت تهوع دارید، یک لیوان سکنجبین رقیق یا آبغوره‌ی رقیق به خیلی‌ها کمک می‌کند حالشان بهتر شود. اما برای اینکه حالت صفراوی واقعاً کم شود، چند هفته باید غذا و خوابتان را درست کنید.
🤰 در بارداری می‌شود صفرا بر خورد؟
شاه‌تره را در بارداری و شیردهی نخورید، چون بی‌خطر بودنش ثابت نشده است. برای بقیه‌ی ترکیب‌ها هم قبل از شروع با پزشک یا ماما مشورت کنید.
⚖️ سکنجبین چاق می‌کند؟
سرکه تقریباً کالری ندارد، اما شکر یا عسل سکنجبین کالری دارد. اگر رژیم لاغری دارید، شربت را رقیق‌تر درست کنید و روزی بیشتر از یک لیوان نخورید.
❓ سوالات متداول
بهترین صفرا بر قوی خانگی کدام است؟
برای بیشتر آدم‌ها سکنجبین با خیار یکی از ساده‌ترین و کم‌دردسرترین گزینه‌هاست. اگر قند خونتان بالاست، عرق کاسنی و شاه‌تره مناسب‌تر است و اگر یبوست هم دارید، شربت آلو بخارا و تمر هندی را امتحان کنید.
صفرا بر را چه ساعتی بخوریم؟
عرق‌ها و شربت آلو بخارا را صبح ناشتا یا نیم ساعت قبل از غذا بخورید. سکنجبین و دم‌کرده‌ی عناب را بین وعده‌ها بنوشید.
چند روز طول می‌کشد اثر صفرا بر معلوم شود؟
خیلی‌ها می‌گویند در همان چند روز اول تشنگی و تلخی دهانشان کمتر شده است. برای دیدن تغییر در جوش‌های پوستی و خواب، دست‌کم دو تا سه هفته خوردن منظم همراه با درست کردن غذا لازم است.
با سنگ کیسه صفرا می‌شود صفرا بر خانگی خورد؟
بدون نظر پزشک نه. آژانس دارویی اروپا خوردن شاه‌تره را برای کسانی که سنگ کیسه صفرا یا مشکل مجاری صفرا دارند ممنوع کرده است و گیاهانی که ترشح صفرا را زیاد می‌کنند ممکن است درد را بیشتر کنند.
عرق کاسنی و شاه‌تره را با هم بخوریم یا جدا؟
در طب سنتی معمولاً این دو را با هم و به نسبت دو به یک (دو قسمت کاسنی، یک قسمت شاه‌تره) می‌خورند. اگر بیشتر جوش پوستی دارید، سهم شاه‌تره مهم‌تر است و اگر بیشتر گرمی و تشنگی دارید، کاسنی.
📚 منابع
- Oxymel: A systematic review of preclinical and clinical studies. Heliyon, 2023;9(12):e22649.
- The effects of chicory supplementation on liver enzymes and lipid profiles in patients with NAFLD: A systematic review and meta-analysis. Clinical Nutrition ESPEN, 2023;55:447-454.
- European Medicines Agency (HMPC). European Union herbal monograph on Fumaria officinalis L., herba – Revision 1, 2023.
- ESCOP Monographs. Fumariae herba (Fumitory), 2018.
- Khan S, Lari QH. Role of khilṭ-i-Safrā in digestion: scientific exploration. International Journal of Research in Medical Sciences.
- Encyclopaedia Iranica. Humoralism (ṭebb-e jālinusi).
- منابع طب سنتی ایرانی: قانون ابن‌سینا، تحفه حکیم مؤمن، مخزن‌الادویه عقیلی خراسانی
این مقاله فقط برای آگاهی و آموزش است و جای تشخیص و درمان پزشک متخصص را نمی‌گیرد.